7.0 Learnings
Twee stappen vooruit, één stap terug
Op zoek naar een passende vorm
Vanaf het begin was duidelijk dat Akkrumer Goedland een andere organisatievorm nodig had. Niet omdat bestaande modellen niet werkten, maar omdat ze onvoldoende ruimte boden voor wat hier werd geprobeerd. Het doel was helder: langer kunnen blijven boeren op veen. De weg daarnaartoe niet.
In de beginfase werd gewerkt vanuit een stichting. Die vorm paste bij het verkennen van ideeën en het onderzoeken van mogelijke verdienmodellen. Naarmate de projecten concreter werden en ondernemerschap een grotere rol ging spelen, bleek dat niet meer voldoende. Er was behoefte aan een structuur die samenwerking niet alleen mogelijk maakte, maar ook economisch betekenis kon geven.
De keuze voor een coöperatie kwam niet voort uit ideologie, maar uit ervaring. Een coöperatie is een manier om ondernemende activiteiten te bundelen en gezamenlijk waarde te creëren. Niet als doel op zich, maar als middel. In die zin is Akkrumer Goedland ook een andere vorm van landgoed. Geen bezit van één eigenaar, maar een collectief beheerd landschap, gedragen door boeren, ondernemers en bewoners.
We moeten niet te groot worden
De kracht van het coöperatiemodel zit niet in de structuur, maar in wat het mogelijk maakt. Samenwerking moet meer opleveren dan wat mensen individueel kunnen bereiken. Dat is ook het criterium waarop het bestuur zichzelf beoordeelt. Als de coöperatie niet helpt om dingen mogelijk te maken die een boer alleen niet kan, verliest zij haar betekenis.
Tegelijkertijd is er een duidelijke grens. De coöperatie moet niet te groot worden. Verbondenheid is kwetsbaar. Hoe groter de afstand tussen bestuur en achterban, hoe groter het risico dat vertrouwen verdwijnt. Daarom is steeds het uitgangspunt geweest dat de boeren die deelnemen aan de veenvernatting in principe ook de kern van de coöperatie vormen. In 2026 moet de ledenorganisatie daadwerkelijk vorm krijgen.
Wat alle betrokkenen bindt, is een gedeelde overtuiging. Het kan anders en het moet anders. Niet omdat het leuk is, maar omdat het huidige systeem in deze vorm niet houdbaar is.
Besturen met weinig tijd
Besturen gebeurt in de praktijk met zeer beperkte tijd. Gemiddeld één dag per persoon per week. Dat is weinig voor een organisatie met zoveel projecten, zoveel externe partners en zoveel publieke aandacht. Het vraagt voortdurend kiezen. Niet alles kan. Niet alles moet.
Daar komt bij dat het speelveld complex is. Er is weinig geld, veel regels en tegelijkertijd een continu momentum. Kansen dienen zich aan en kunnen niet altijd wachten. Dat zorgt voor spanning. Het vraagt lef om soms bewust kansen te laten lopen, juist om focus te houden.
Een belangrijke les voor het bestuur is geweest dat alles belangrijk maken geen optie is. Dan raakt alles uit zicht. Besturen betekent hier ook accepteren dat niet elke kans benut kan worden en dat sommige dingen bewust blijven liggen.
"In het begin sprongen we op elke kans die voorbijkwam. Dat gaf energie, maar we verloren focus."
Subsidiekaders maken het moeilijk om vooruit te kijken.
Akkrumer Goedland draait grotendeels op subsidie. Dat is noodzakelijk, maar ook beperkend. De NL2120-subsidies zijn strak gereguleerd. Er is weinig ruimte om te schuiven met budgetten en veel tijd gaat zitten in cofinanciering en verantwoording. Dat wringt met de aard van het werk. Experimenteren vraagt flexibiliteit. Leren betekent soms bijsturen. Het systeem is daar niet op ingericht.
Wat het bestuur frustreert, is dat er veel geld verdwijnt in organisatie en procedures die weinig bijdragen aan het uiteindelijke doel. Tegelijkertijd is er onzekerheid over de toekomst. Alles is ingericht op zes jaar. Dat maakt het moeilijk om vooruit te regeren en om duurzame keuzes te maken voor mensen en organisatie.
Zonder externe middelen lukt het niet. Maar met deze mate van tijdelijke financiering blijft het balanceren.
De verbinding met Akkrum en de regio is daarbij essentieel. Bestuurders moeten zichtbaar en aanspreekbaar blijven. Zodra die verbinding verzwakt, verliest de coöperatie haar legitimiteit.
Verschillende karakters aan de bestuurstafel
Binnen het bestuur is er een gedeelde analyse van het probleem, maar niet één manier van kijken. Dat blijkt een kracht. Arjen Brouwer ziet kansen en mogelijkheden en denkt vanuit beweging. Albert van Zadelhoff kijkt als bankier naar cijfers en haalbaarheid. Albert van der Ploeg zoekt daartussen de ruimte. Die verschillen zorgen soms voor spanning, maar juist daardoor ontstaan betere besluiten. Er wordt niet blind vooruitgelopen, maar ook niet verlamd door voorzichtigheid. Besluiten ontstaan in het gesprek, niet in vooraf vastgelegde kaders. Wel werd duidelijk dat een goed bestuur meer vraagt dan inhoudelijke scherpte. Diversiteit in leeftijd en geslacht ontbreekt en dat wordt als gemis ervaren. Juist de zachte kant van organiseren, zorg voor mensen, ritme en aandacht, verdient structurele borging.
Dienstbaarheid als uitgangspunt
Een van de belangrijkste lessen voor het bestuur is het belang van dienstbaarheid. Niet sturen vanuit macht of gelijk, maar vanuit het besef dat de organisatie er is voor de boeren en voor de mienskip. Dat betekent niet klakkeloos doen wat de achterban vraagt. Het betekent luisteren, uitleggen, begrenzen en soms ook nee zeggen.
De verbinding met Akkrum en de regio is daarbij essentieel. Bestuurders moeten zichtbaar en aanspreekbaar blijven. Zodra die verbinding verzwakt, verliest de coöperatie haar legitimiteit.
Een concreet leermoment was de situatie rond recreatiepark Tusken de Marren. Het maakte duidelijk dat lidmaatschap geen vrijbrief is voor individuele belangen. Wie meedoet, moet ook bijdragen aan het collectief. Akkrumer Goedland is er niet om plannen te legitimeren die niet gedragen worden door de gemeenschap.
Internationale belangstelling
Een belangrijke learning is dat Akkrumer Goedland ook buiten de regio aandacht trekt. Binnen het programma NL2120 geldt onze coöperatie als een bijzonder praktijkvoorbeeld, juist door de combinatie van Nature Based Solutions met een coöperatieve organisatievorm.
In februari bezocht een groep internationale masterstudenten van Wageningen University & Research het gebied voor onderzoek naar governance binnen onze coöperatie. Hun aanbevelingen helpen ons om de organisatie verder te versterken, bijvoorbeeld rond ledenstructuur, communicatie en betrokkenheid.
Dat bevestigt dat Akkrumer Goedland niet alleen lokaal van waarde is, maar ook voor andere gebieden die zoeken naar nieuwe vormen van samenwerking en gebiedsontwikkeling.
De rol van ambtenaren
In de opstartfase speelden ambtenaren een belangrijke rol binnen het bestuur. Dat werkte, omdat zij de weg kennen en processen kunnen versnellen. Tegelijkertijd bleek dit geen houdbare situatie op de lange termijn. De combinatie van ambtelijke en bestuurlijke rollen leidt vroeg of laat tot spanningen en onduidelijkheid.
De les is helder. Ondernemende ambtenaren zijn vaak de motor achter dit soort initiatieven, maar hun positie moet tijdig veranderen. Wat in de startfase werkt, gaat later schuren. Transparantie en rolzuiverheid zijn essentieel om vertrouwen te behouden, zowel intern als extern.
Governance als vangnet
Naarmate de organisatie groeide, werd governance belangrijker. De Raad van Toezicht bewaakt de grote lijnen, toetst besluiten en biedt een vangnet. De Raad van Advies fungeert als inhoudelijke sparringpartner, bijvoorbeeld bij de landschapsvisie.
Deze organen zorgen voor rust en reflectie. Ze maken het mogelijk om lastige keuzes niet alleen te dragen. Tegelijkertijd blijft het bestuur eindverantwoordelijk. Governance ondersteunt, maar neemt het werk niet over.
Wat dit bestuur heeft geleerd
Besturen in een pionierend gebied betekent werken zonder vastomlijnde route. Het vraagt omgaan met onzekerheid, beperkte middelen en voortdurende druk. Het vraagt vertrouwen geven en verdienen. En het vraagt de moed om niet alles tegelijk te willen.
Misschien wel de belangrijkste les is dat structuur pas werkt als zij dienend is aan de inhoud. Niet andersom. De coöperatie is geen doel, maar een middel om samen verder te komen dan alleen mogelijk is.
Stand van zaken
De coöperatie is opgericht, maar nog in ontwikkeling. De ledenorganisatie moet in 2026 vorm krijgen. De governance staat, maar wordt verder aangescherpt. Het bestuur werkt met beperkte tijd en middelen, maar met een duidelijke richting.
Akkrumer Goedland is geen afgerond verhaal. Het is een organisatie in wording. Precies dat maakt haar waardevol, ook voor anderen die voor vergelijkbare opgaven staan.